Lesona 9 : Maloto tonga madio

Hodinihina mandritra ny herinandro: Dan.8; Heb. 9:23-28. (Avereno vakiana ny Dan. 2 sy Dan. 7)

Tsianjery: "Ary hoy izy tamiko: telon-jato sy roa arivo andro; ary nony afaka izany, dia amin'izay vao hodiovina ny fitoerana masina" - Dan. 8:14.

Nanome fahitana iray hafa an'i Daniela Andriamanitra tamin'ny taona 548/547 TlK. Hitantsika ao amin'ny Dan. 8 izany nofy izany, izay mampahafantatra ny asan'Andriamanitra amin'ny maha-Mpitsara Azy ao amin'ny Dan. 7. Hiverina ao an-tsainao fa manomboka amin'i Babilôna ny nofy ao amin'ny Dan. 2 sy Dan. 7; ao amin'ny Dan. 8 kosa dia manomboka amin'ny Medianina sy ny Persianina izany. Efa tsy nanana fahefana intsony mantsy i Babilôna tamin'izany andro izany (548/547 TlK). Ny Persianina indray no nandimby azy ka nanjary fanjakana matanjaka indrindra teto ambonin'ny tany. Ho hitantsika fa mitovy ny zavatra ampahafantarin'ny Dan. 7 sy ny Dan. 8. Miova kosa ny fomba fiteny sy ny tandindona ampiasaina ao amin'ny Dan. 8, satria mifantoka kokoa amin'ny fanadiovana ny fitoerana masina izay mifandraika amin'ny Andro Fanavotana any an-danitra izany. Izany no teboka mampiavaka azy. Ny Dan. 7 dia maneho ny fitsarana any an-danitra sy ny Zanak'olona mandray ny fanjakana; ny Dan. 8 kosa dia maneho ny fanadiovana ny fitoerana masina. Araka ny fitoviana hita eo amin'ireo toko roa ireo, dia mifandraika amin'ny toe-javatra momba ny fitsarana ao amin'ny Dan. 7 ny fanadiovana ny fitoerana masina any an-danitra resahin'ny Dan. 8. 

Vakio ny amin'ilay nofy ao amin'ny Dan. 8. Mikasika inona izany nofy izany? Ahoana no anehoany ireo zavatra mitovy amin'izay hitantsika ao amin'ny Dan. 2 sy 7?

Efa hitantsika fa maneho ireo fanjakana izay hifehy izao tontolo izao ny Dan. 2 sy ny Dan. 7. Tahaka izany koa ny Dan. 8, saingy sary an'ohatra vaovao no ampiasainy. Maneho ireo biby nampiasaina tao amin'ny tempolin'Andriamanitra tety an-tany ireo sary an'ohatra ireo. Mahita ondrilahy sy osilahy isika, izay samy mifandraika amin'ny asa fanadiovan'Andriamanitra ny tempoliny any an-danitra amin'ny andro farany. Nampiasa ny ondrilahy sy ny osilahy ny mpisoronabe tamin'ny andron'ny TT rehefa nanao fanompoam-pivavahana; natolotra ho fanatitra izany. Amin'ny Andro Fanavotana ihany anefa no ahitana ny fanononana azy ireo miaraka. Nosafidina eto, araka izany, ireo biby anankiroa ireo mba hanehoana ny Andro Fanavotana izay ifantohan'ilay fahitana kokoa.

Mahita ondrilahy manana tandroka roa i Daniela ao amin'ilay fahitana. Manoto miankandrefana sy mianavaratra ary mianatsimo izany ondry izany (Dan. 8:4). Maneho izany fa nihanatanjaka ilay ondrilahy: "ary tsy nisy biby nahajanona teo anoloany, ary tsy nisy naharombaka izay mby teny an-tanany; fa nanao araka izay sitrapony izy ka tonga lehibe" - Dan. 8:4. Nohazavain'ilay anjely tao amin'ny nofin'i Daniela fa sary an'ohatra maneho ny fanjakana medianina sy persianina izany ondrilahy izany, ary maneho ireo fanjakana telo resin'izy ireo tamin'ny ady ireo lafin-tany telo.

Nahita osilahy nanan-tandroka lehibe indray i Daniela, dia ny fanjakana grika izany. Maneho an'i Aleksandra mpanjaka ny tandroka lehibe (Dan. 8:21). Ilay osilahy izay nandeha mafy kanefa "tsy nikasika ny tany" - Dan. 8:5 dia midika fa haingana tokoa ny nitomboan'izany fanjakana izany. Izany no antony anehoan'ny Dan. 7 ny tafik'i Aleksandra amin'ny leoparda manana elatra. Asehon'ny Dan. 8 amintsika izay nahazo ilay osilahy avy eo: "nefa nony nahery izy, dia tapaka ilay tandrony lehibe" - Dan. 8:8. Rehefa izay dia nisy tandroka efatra naniry teo amin'ny lohany. Tanteraka izany rehefa maty tany Babilona tamin'ny volana Jona 323 TlK i Aleksandra, tamin'ny faha-33 taonany, ka nifampizaran'ireo jeneraliny efatra ny fanjakany.

Vakio amim-pahamalinana ny Dan. 8:8-12. Lafin-tany aiza no nizoran'ilay tandroka kely, ary nahoana no zava-dehibe ny fahatakarana izany?

Omaly isika dia nahita ireo tandroka efatra nifanandrify tamin'ireo lafin-tany efatra. Ambaran'ny Baiboly fa avy tamin'ny iray amin'ireo ilay tandroka kely. Iray amin'inona moa izany? Iray amin'ireo lafin-tany efatra sa iray amin'ireo tandroka efatra? (efa hitantsika fa maneho ireo jeneraly efatra an'i Aleksandra ireo tandroka efatra). Manambara amintsika ny fiteny hebreo fa avy amin'iray amin'ireo lafin-tany efatra izany tandroka kely izany. Antsoina hoe rivotra efatry ny lanitra koa ireo lafin-tany ireo. Taorian'ny fanjakana grika no nipoiran'ilay tandroka kely, ka mora foana amintsika ny mahita fa i Roma izany tandroka kely izany. Amin'ny voalohany dia ny fanjakana romanina no asehon'izany tandroka kely izany, saingy maneho ny fiangonana Katôlika romanina izy avy eo. "Maneho an'i Roma ilay tandroka kely. Tarnin'ny voalohany dia ny fanjakana romanina no hitan'i Daniela tamin'izany, izay niady tamin'ny Jiosy sy ny Kristianina tamin'ny andron'ny TV. Rehefa izay dia hita amin'ny maha-fiangonana Katolika romanina azy indray izany tandroka kely izany, ary hitan'i Daniela fa mitohy amin'ny hoavy hatramin'izao andro misy antsika izao ny fahefany." - SDABC, b. 4, t. 841.

Ambaran'ny Baiboly fa marin-drano no fanirin'ilay tandroka kely ary "nihalehibe indrindra nianatsimo sy niantsinanana ary nankany amin'ny tany mahafinaritra" - Dan. 8:9, izany. Manondro ireo faritra teo ambany fahefan'i Rôma ireo lafin-tany telo ireo. Nitodika nankamin'ny lanitra indray ilay tandroka kely, tahaka ilay tandroka kely ao amin'ny Dan. 7. Ireo tandroka roa ireo dia :

(1) samy kely tany am-piandohana (Dan. 7:8; Dan. 8:9);

(2) samy hahazo hery izy ireo aty aoriana (Dan. 7:20; Dan. 8:9);

(3) samy nampahory (Dan. 7:21,25; Dan. 8:10,24);

(4) samy nanandra-tena sy niteny ratsy an'Andriamanitra(Dan. 7:8,20,25; Dan. 8:10,11,25);

(5) samy namely ny vahoakan'Andriamanitra (Dan. 7:25; Dan. 8:24);

(6) samy nanao ny asany tamin'ny fe-potoana ara-paminaniana voafaritra ho azy izy ireo (Dan. 7:25; Dan. 8:13,14);

(7) samy haharitra mandra-pahatonga ny fiafaran'izaoa tontolo izao izy ireo (Dan. 7:25,26; Dan. 8:17,19); ary

(8) samy horavan'Andriamanitra (Dan. 7:11,26; Dan. 8:25).

Araka ny hitantsika, maneho amintsika ny fiangonana Katôlika romanina ilay tandroka kely ao amin'ny Dan. 7. Maneho amintsika io fahefana io ihany koa ny tandroka kely ao amin'ny Dan. 8. Ny fahefana farany eto ambonin'ny tany, araka izany, izay voalazan'ny Dan. 2 sy ny Dan. 7 ary ny Dan. 8 dia i Rôma, amin'ny maha-fanjakana romanina azy aloha, ary amin'ny maha-fiangonana Katôlika romanina azy koa.

Vakio ny Dan. 8:10-12, Inona no ataon'ilay tandroka kely eto?

Sary an'ohatra ampiasain'ny TT anehoana ny vahoakan'Andriamanitra ny teny hoe "tafiky ny lanitra" - Dan. 8:10, (DIEM) sy ny "maro be" - Dan. 8:10. Nantsoina hoe "tafik'i Jehôvah" - Eks. 12:41 (DIEM) ny Isiraely. Ambaran'i Daniela koa fa ny vahoakan'Andriamanitra izay mahatoky dia tahaka ny kintana mamirapiratra (Dan. 12:3). Hitantsika avy amin'izany fa tsy ady ataon'ilay tandroka kely amin'ny anjely any an-danitra no resahin'ny Dan. 8:10 fa ady ataony amin'ireo vahoakan'Andriamanitra. Izy ireo no "olom-pirenen'ny lanitra" - Fil. 3:20 (DIEM). Mpanjaka rômanina maro tokoa no namono Kristianina an'arivony, kanefa tsy izany no resahin'ny Dan. 8:10, izay maneho ilay tandroka kely amin'ny maha-fiangonana Katôika rômanina azy sy ny ady ataony amin'ny vahoakan'Andriamanitra manerana ny tantara.

Miresaka momba ny "Andriana" i Daniela ao amin'ny Dan. 8:11 (DIEM), izay antsoina koa hoe "Mesia Andriana" Dan. 9:25, "Mikaela andriananareo" - Dan. 10:21, ary "Mikaela, andrian-dehibe" - Dan. 12:1. Tsy misy azo antsoina amin'ireo anarana ireo afa-tsy i Jesosy Kristy. Izy no Andrianan'ny "maro be" (Dan. 8:10) no sady Mpisoronabe any an-danitra. Araka izany, ny fahefana papaly sy ny rafi-pivavahana soloiny tena dia manova sy manao izay hisoloany toerana ny asa maha-Mpisoronabe an'i Jesosy.

Nampitsahatra ny fanatitra isan'andro na ny fanatitra dorana izay natolotra ho an'Andriamanitra ilay tandroka kely ao amin'ny Dan. 8:11. Tandindona ireo fanatitra natao tao amin'ny tempolin'ny TT ireo, izay naneho ny asa ataon'i Jesôsy ho fanavotana ny mpanota. Mamela ny fahotana Izy ary hanadio ny fahotana ao amin'ny tempoly koa. Koa araka ny ambaran'ny faminaniana, dia soloin'ny fahefana papaly amin'ny fanelanelanan'ny pretra ny fanelanelanana ataon'i Kristy. Amin'ny alalan'ny fiankohofana sandoka tahaka izany no anesoran'ilay tandroka kely ny asa fanelanelanana ataon'i Kristy sy hanjerany ho amin'ny tany - ara-tandindona - ny fitoerana masina.

"Dia nazerany ho amin'ny tany ny fahamarinana; ary niasa izy sady nambinina"- Dan.8:12. Nambaran'i Jesôsy fa Izy no fahamarinana (Jao. 14:6), ary ny Tenin'Andriamanitra koa no fahamarinana (Jao. 17:17). Etsy andanin'izany anefa, noraran'ny fahefana papaly ny fandikana ny Baiboly ho amin'ny teny fitenin'ny olona. Nataony ho eo ambany fahefan'ny fiangonana ny fanazavana ny hevitry ny Baiboly, ary nampiarahiny tamin'ny Baiboly ny lovantsofina ho fitsipika fara-tampon'ny finoana.

Vakio ny Dan. 8:14. Inona no mitranga ao amin'io toko sy andininy io?

Miady amin'ny vahoakan'Andriamanitra ilay tandroka kely. Rehefa izay dia manao fanambarana ny amin'ny hanadiovana ny tempoly ny anjely anankiray. Ahoana no tokony hahatakarantsika izany hafatra izany? Tokony hotsaroantsika fa mandritra ny asa fitsarana ataon'Andriamanitra ao amin'ny Dan. 7:9-14 no anadiovana ny tempoly, araka ny voalazan'ny Dan. 8:14. Aiza no miseho izany fitsarana izany? Any an-danitra. Azo antoka, araka izany, fa any an-danitra koa ilay tempoly. Azontsika kokoa izao izay ambaran'ny Dan. 7 sy ny Dan. 8. Ny Dan. 7 dia maneho ny asa ataon'Andriamanitra hanavotana ny taranak'olombelona. Maneho izany asa izany koa ny Dan. 8, amin'ny alalan'ny fitoerana masina.

Mitovy tanteraka amin'ny endriky ny tempoly any-danitra ny tempoly tety an-tany. Natao hanehoana ny drafitr'Andriamanitra hamonjena ny olombelona sy hamahana ny olan'ny fahotana ilay tempoly tety an-tany. Nitondra ny fanatiny ho any amin'ny tempoly isan'andro ny mpanota tamin'izany fotoana izany. Tao no namelana ny fahotana nibebahany sy namindrana izany tao amin'ny fitoerana masina. Naloto ny fitoerana masina, vokatr'izany, ka nilaina ny fanadiovan'ny mpisoronabe izany. Indray mandeha isan-taona no anaovany izany, izay antsoina hoe Andro Fanavotana (Lev. 16).

Nahoana moa no mila fanadiovana ny tempoly any an-danitra? Rehefa atao ny fampitoviana, dia azontsika lazaina fa "afindra" ao amin'ny fitoerana masina any an-danitra ireo fahotana nibebahan'ireo izay nandray an'i Jesôsy, tahaka ny namindrana ny fahotana nibebahan'ny Isiraelita tao amin'ny fitoerana masina tety an-tany. Biby marobe no novonoina tamin'ny Andro Fanavotana; maneho ara-tandindona ny fahafatesan'i Jesôsy  amin'ny hoavy izany, dia ilay fahafatesana izay manome hery hahafahan'ny mpanota mijoro eo anatrehan'Andriamanitra amin'ny Andro Fanavotana.

Tahaka izany koa, ny ran'i Jesôsy irery ihany no miaro antsika amin'ny fotoana izay hitsaran'Andriamanitra antsika. Ambaran'ny Dan. 8:14 fa hanadio ny fahotana ao amin'ny tempoly any an-danitra Andriamanitra, tahaka ny nanadiovan'ny mpisoronabe ny tempoly tety an-tany ihany. Mazava ny hafatra voalazan'io toko sy andininy io. Amin'ny maha-mpanota antsika dia mila ny ran'i Jesôsy  isika mba hamela ny fahotantsika sy hanampy antsika hijoro eo anatrehan'Andriamanitra, ilay Mpitsara antsika.

Vakio ny Heb. 9:23-28. Ahoana no anehoan'ireo toko sy andininy ireo amintsika ny famonjena antsika amin'ny fahotana tamin'ny alalan'ny fahafatesan'i Jesôsy eo amin'ny hazo fijaliana?

Vakio ny Dan. 8:13. Inona no fanontaniana apetraky ny anjely ao amin'io toko sy andininy io? Ahoana no hanampian'izany fanontaniana izany antsika hahatakatra ny valiny eo amin'ny andininy manaraka?

Rahoviana ireo 2300 maraina sy hariva no mitranga? Andeha aloha hotsiahivintsika ny teboka sasany mikasika ilay nofin'i Daniela mialoha ny hamaliana izany fanontaniana izany. Nahita ondrilahy iray sy osilahy iray i Daniela. Rehefa izay dia nahita ilay tandroka kely izay niady izy. Nahare anjely iray nametraka izao fanontaniana izao izy: "Mandra-pahoviana ny fahitana mandrakariva (...)?" Mahakasika izay hitranga amin'ny fiafaran'io vanim-potoana ara-paminaniana io izany fanontaniana izany, fa tsy ny faharetany. Ho fanampin'izany dia tsy azo ferana amin'ny faharetan'ny asa ataon'ilay tandroka kely izany vanim-potoana izany, satria ny teny hoe fahitana dia mahafaoka ny zava-drehetra nanomboka teo amin'ilay osilahy hatramin'ny asa ataon'ilay tandroka kely. Azo antoka, araka izany, fa fotoana maharitra ela eo amin'ny tantaran'ny tany izany.

Takatsika kokoa izao ny fanontanian'ilay anjely. Mandra-pahoviana no hahatanterahan'ireo zavatra hita tao anatin'ny nofy? Na mandra-pahoviana no hanana fahefana ilay ondrilahy (Media-Persa), ilay osilahy (Grisia) ary ilay tandroka kely (ny fanjakana rômanina sy ny fiangonana Katôlika rômanina)? Misy anjely iray hafa mamaly izany: "Telon-jato sy roa arivo andro; ary nony afaka izany, dia amin'izay vao hodiovina ny fitoerana masina" - Dan. 8:14. Lava tokoa izany fotoana izany satria manomboka tamin'ny andron'ny ampira medianina sy persianina izany ary hitohy amin'ny andron'ny ampira grika sy ny fanjakana r6manina ary ny fiangonana Katôlika rômanina mandritra ny vanim-potoana antenantenany. Taonjato maro, araka izany, no asehon'ny 2300 andro. Asehon'ny fitsipika momba ny andro iray mira taona iray ao amin'ny Nom. 14:34 sy ny ny Ezek. 4:6 amintsika fa mitovy amin'ny 2300 taona ny 2300 maraina sy hariva. Inona no mitranga raha tsy mampiasa ny fitsipika andro iray mira taona iray isika mba hahatakarana ny hafatra momba ny fotoana? Raha tsy izany dia ho enin-taona mahery kely monja dia hifarana ny 2300 andro. Tsy ampy hahatanterahan'ireo zavatra rehetra voalaza ao amin'ny fahitan'i Daniela anefa izany.

Tsy manome fampahafantarana izay hahafahantsika mikajy ny fiantombohan'izany fotoana izany ny Dan. 8, ka tsy ho hitantsika faritana koa ny fiafarany. Ny Dan. 9 kosa dia manome fampahafantarana manan-danja ho antsika (jereo ny lesona amin'ny herinandro).

Indro misy fafana izay manampy antsika hahatakatra ny zavatra nianarantsika hatrizay mikasika ny Dan. 2, 7 ary 8. Inona no ambaranizany amintsika momba ny fanadiovana ny tempoly any an-danitra?
 

 Dan. 2  Dan. 7  Dan. 8
 Babilôna  Babilôna  -------
   Medianina sy Persianina       Medianina sy Persianina        Medianina sy Persianina          
Grisia Grisia  Grisia
Fiangonana katôlika rômanina          Fiangonana katôlika rômanina Fiangonana katôlika rômanina
--------       Andriamanitra Mpitsara any an- danitra

        Fanadiovana ny tempoly

              any an-danitra

 Fiavian'i Jesôsy fanindroany

[Ilay vato tsy nendahan-tanana]

Fiavian'i Jesôsy fanindroany

  [Mahazo ny fanjakana ny olona masina]       

  Fiavian'i Jesôsy fanindroany

  [Mandrava ireo fanjakana eto

     an-tany Andriamanitra]

 

Hitantsika fa mitovy ny zavatra ampahafantarinireo toko ireo. Hitantsika ao ireo fanjakana izay tafakatra eo amin'ny fanapahana. Rehefa izay dia mahita an'Andriamanitra manao ny asan'ny Mpitsara isika ao amin'ny Dan. 7, izay miantomboka aorian'ny asan'ilay tandroka kely mandritra ny 1260 taona (538 TrK-1798 TrK). Maneho amintsika ny fiangonana Katôlika rômanina tamin'ny vanim-potoana antenantenany ny tandroka kely amin'io fe-potoana io. Mifanindran-dalana amin'ny fanadiovan'i Jesôsy ny tempoly any an-danitra ny fitsaran'Andriamanitra ao amin'ny Dan. 7. Aorian'ny fiafaran'ny fahefan'ilay tandroka kely ao amin'ny Dan. 8 izany fanadiovana izany. Hitantsika, araka izany, fa mitarika ho amin'ny fiafaran'ny tantaran'ny tany ny asan'Andriamanitra amin'ny maha-Mpitsara Azy ao amin'ny Dan. 7, izay mitovy amin'ny fanadiovana ny tempoly ao amin'ny Dan. 8 ihany. Koa fomba samy hafa no anehoan'ny Dan. 7 sy 8 amintsika zavatra fray. Samy aorian'ny fiadian'ilay tandroka kely amin'ny vahoakan'Andriamanitra mandritra ny 1260 taona ny fanadiovana ny tempoly sy ny fitsaran'Andriamanitra.

FANONTANIANA HIFANAKALOZAN-KEVITRA :

1. Ahoana no anehoan'ny fahefana etsy ambony amintsika ny fitovian'ny fanadiovana ny tempoly sy ny fitsarana ataon'Andriamanitra ao amin'ny Dan. 7? Nahoana ireo zavatra roa ireo no tsy maintsy mitranga aorian'ny 1260 taona niasan'ilay tandroka kely sy mialoha ny fiantombohan'ny fanjakan'Andriamanilra?

2. Asehon'ny Dan. 8 amintsika fa feno faharatsiana ny tantara. Miady ny fanjakana roa izay asehon'ny biby anankiroa, mba hifehy izao tontolo izao (Dan. 8:8-12). Nampahory ny vahoakan'Andriamanilra koa ny fahefan'ilay tandroka kely (Dan. 8:23-25). Koa tsy mba manafina ireo toe-javatra mahatsiravina eo amin'ny tantara ny Baiboly. Ahoana no hanampian'ny fahafantarana izany antsika mba hitoky amin'Andriamanitra bebe kokoa?