Lesona 6: Mpanjaka iray fongana noho ny avonavona

Hodinihina mandritra ny herinandro: Dan. 5:1-31; Sal. 96:5; Kol 1:15-17; Rom. 1:16-32; Apok. 14:8.

Tsianjery: "Ary Izy no mandahatra ny andro sy ny fotoana; Izy no manaisotra mpanjaka sy manangana mpanjaka; Izy no manome fahendrena ho an'ny hendry sy  fahalalana ho an'izay mazava saina" - Dan. 2:21. 

Mahita ohatra iray mahery vaika momba ny avonavon'ny olombelona isika ao amin'ny Dan. 5. Mifarana amin'ny fomba mahagaga sy mahatsiravina ilay Azo antoka ny Didy tantara. Mety hilaza ny olona iray fa nila fotoana ela i Nebôkadnezara vao nandray ny lesona nampianarina azy, saingy, fara faharatsiny, nianarany izany. Mampalahelo anefa fa tsy mba nanao tahaka izany mihitsy i Belsazara zafikeliny. Nalainy tokoa mantsy ireo kapoaka volafotsy sy volamena tao amin'ny tempolin'Andriamanitra, ka nampiasainy hampibobohana divay ny olona nasainy nandritra ny fanasambe nataony. Koa nolotoiny tamin'ny alalan'izany fihetsika izany ireo kapoaka ireo. Tena ratsy ny zavatra nataon'i Belsazara satria fanimbazimbana sy famelezana an'Andriamanitra mihitsy izany. Efa nahafeno ny kapoaky ny helony i Belsazara, ka nitondra tena tahaka ilay tandroka kely (vakio ny Dan. 8), izay namely ny fototry ny fitoerana masin'Andriamanitra any an-danitra. Koa nesorin'Andriamanitra tamin'i Belsazara mpanjaka ny fanapahana ka nomeny ho an'ny mpanjaka hafa. Hanao tahaka izany amin'ny fahavalon'ny olony amin'ny tena andro farany mihitsy koa Andriamanitra.

Nitranga tamin'ny taona 539 TlK ny tantara momba ny mpanjaka Belsazara ao amin'ny Dan. 5. Tamin'ny alin'io no nakan'ny tafika medo-persianina ny fanapahana teo .amin'i Babilona. Mampahatsiahy antsika ny sariolona ao amin'ny Dan. 2 izany. Dimbiasan'ny fanjakana faharoa volafotsy ankehitriny ilay fanjakana voalohany volamena. Maneho an'i Media sy i Persia io fanjakana volafotsy io. Mitranga araka izay nolazain'Andriamanitra ny zavatra rehetra. Voaporofo miharihary indray ankehitriny fa mifehy ny zavatra rehetra mitranga eto amin'izao tontolo izao Andriamanitra. 

Vakio ny Dan. 5:1-4. Rehefa izay dia vakio ny Dan. 1:1,2. Inona no ataon'i Belsazara ao amin'ny Dan. 5 izay tena ratsy tokoa? Ahoana no anehoan'izany ny tena toetrany? Ampitahao amin'ilay vehivavy ao amin'ny Apok. 17:4-6 ny fihetsiny. Inona no itovian'i Belsazara amin'io vehivavy io? 

Nogiazan'ny mpanjaka Nebokadnezara ireo kapoaka volamena sy volafotsy tao amin'ny tempolin'Andriamanitra tany Jerosalema. Naneho fanajana ireo fanak'Andriamanitra ireo ihany anefa izy ka napetrany tao amin'ny tempolin'ny andriamaniny izany. Tsy mba nanana izany fanajana izany kosa i Belsazara zafikeliny. Nanome baiko ny hitondrana ireo kapoaka ireo ho eo amin'ny lanonany tokoa mantsy izy, ka tamin'izany no nampisotroany divay ireo olona nasainy. Tarnin'izany no namadihany, tamin'ny fomba manazimbazimba indrindra, ireo fanaka masina ireo ho fitaovam-pisotroana divay.

Raha teo am-pisotroana divay tamin'ireo fanaka masina izy ireo, ireo mpanolotsain'i Belsazara dia "nankalaza ny andriamanitra volamena sy volafotsy sy varahina sy vy sy hazo ary vato" - Dan. 5:4. Hitanao ve fa vita amin'ny materialy anankienina ny andriamaniny? Nanan-danja ho an'ny Babilônianina ny isa enina. Isain'izy ireo tsifolofolo ny zavatra rehetra, ka isainy hatramin'ny enimpolo izany; izany hoe ny isa enimpolo no isa ambony indrindra. Averiny indray ny fanisana raha toa ka to hanisa ambony kokoa noho izany izy. Koa isa tena niavaka tany Babilôna ny isa enina. Noho izany, ireo karazan'andriamanitra enina dia nitaratra ny fahafenoan'ny andriamanitra babilônianina. Asehon'izany koa, araka izany, fa nihevitra ny Babilônianina fa tonga lafatra ny fivavahany. Mahagaga tokoa fa ny filaharan'ireo materialy eto dia manaraka ny filaharan'ireo singan-javatra ao amin'ny sariolona ao amin'ny Dan. 2. Zavatra anankiray ihany no hafa amin'izany: vita amin'ny hazo ny andriamanitra babilônianina fa tsy amin'ny tanimanga. Ankoatra izay, amin'ny farany no ankalazan'ny Babilônianina ny andriamaniny vato. Amin'ny farany koa no ahitana vato ao amin'ilay nofin'i Nebôkadnezara. Anehoana ny fahefan'Andriamanitra izany vato izany ao amin'ny Dan. 2. Maneho amintsika izany fa hitsara ny fanjakana rehetra eto an-tany Andriamanitra (vakio ny Dan. 2:44,45), ary ao anatin'izany i Babilona. 

Asehon'ny fanasana lehiben'i Belsazara ny zavatra hiseho amin'ny andro farany, araka izay hita ao amin'ny bokin'ny Apôkalipsy, izay anehoana an'i Babilôna amin'ny andro farany ho tahaka ny vehivavy (Apok. 17). Mitondra tena tahaka an'i Belsazara izy, izany hoe mihazona kapoaka volamena feno divay, ka manolotra izany ho an'ny firenena rehetra. Ny divay dia sary an'ohatra anehoana ireo fampianaran-disony sy ny fivavahany sandoka. Amin'izany no itarihan'i Babilona amin'ny andro farany izao tontolo izao ho amin'ny faharatsiana (Apok. 17:4-6). Mitondra tena tahaka ny hoe tsy miraharaha ny fitsaran'Andriamanitra izay hilatsaka aminy tsy ho ela mihitsy izy. Ho tonga tokoa anefa ny fitsarana indray andro any.

Vakio ny Dan. 5:5-8. Inona no mitranga eto? Nahoana no nanao ny zavatra nataony ny mpanjaka Belsazara? Amin'ny lafiny inona no itovian'io tantara io amin'ny tantara ao amin'ny Dan. 2? Nahoana no zava-dehibe ho antsika ny mahafantatra io fitoviana io? (Mba hanampiana anao hamaly io fanontaniana farany io, dia vakio ny Sal. 96:5 sy ny Kol. 1:15-17.

Inona ny zavatra voalohany nataon'i Belsazara? Nanao izay nataon'i Nebôkadnezara tamin'ny lasa ihany izy (Dan. 2:2; Dan. 4:7): nampiantso ny mpisikidy sy ny Kaldeanina ary ny mpanandro izy mba hanazava ilay sora-tànana teo amin'ny rindrina. Mba hahazoana antoka fa hanao izay rehetra azony atao izy ireo, dia nampanantena ny hanolotra azy ireo fanomezana sy voninahitra maro ny mpanjaka. Ireto avy izany: (1) akanjo volomparasy, izay loko fitondran'ny fianakavian'ny mpanjaka tamin'ny andron'ny Baiboly (Est. 8:15); (2) rojo volamena, izay famantarana ny toerana ambony eo amin'ny fiarahamonina (Gen. 41:42); ary (3) ny toeran'ny mpanapaka fahatelo eo amin'ny fanjakana. Ny mpanapaka voalohany tao Babilôna tamin'izay dia ny mpanjaka Nabonidosa, rain'i Belsazara. I Belsazara kosa no mpanapaka faharoa. Koa naneho tsara ny toe-java-nisy ara-tantara tea amin'i Babilôna tamin'izany fotoana izany io valisoa farany io. Na dia teo aza anefa ireo valisoa maro ireo, dia tsy nahavita nanazava ilay sora-tanana indray ireo olon-kendry ireo.

Niezaka nitady fahendrena tany amin'ny toerana tsy sahaza ny mpanjaka. Tsy afaka nanazava ny hevitr'ilay hafatra mantsy ireo olon-kendrin'i Babilôna. Marina fa nosoratana tamin'ny fitenin'izy ireo izany, tamin'ny teny arameanina, saingy tsy azon'ireo olon-kendry ny heviny. Manampy antsika hahatakatra ny antony i Isaia: "Ho foana ny fahendrena kendriny, and tsy ho hita ny fahalalaniny mazava sainany" - Isa. 29:14. Rehefa avy namerina io andininy io ny apostôly Paoly, dia hoy izy: "Aiza ny hendry? Aiza ny mpanora-dalana? Aiza ny mpiady hevitra avy amin'izao tontolo izao? Tsy nampodin'Andriamanitra ho fahadalana va ny fahendren'izao tontolo izao? Fa satria, na dia naseho aza ny fahendren'Andriamanitra, ny fahendrena dia tsy hahatonga izao tontolo izao hahalala an'Andriamanitra, ka dia ny fahadalan'ny fitorian-teny no sitrak'Andriamanitra hamonjeny izay mino" - 1 Kôr. 1:20,21.

Manan-danja loatra ny fahamarinana sasany ka tsy havela hiezaka handinika samirery ny heviny ny olombelona. Izany no antony tsy maintsy anehoan'Andriamanitra ireny fahamarinana ireny amintsika.

Eritrereto ireo valisoa homen'ny mpanjaka ho an'ireo olon-kendriny. Inona anefa no hitranga tsy ho ela amin'i Babilona? Inona no ambaran'izany momba ny fiseran'ny zavatra eto an-tany? Inona koa no ambaran'izany amintsika momba ny hoe nahoana no ilaintsika mandrakariva ny mametraka an'Andriamanitra ho loha laharana eo amin'ny zavatra rehetra ataontsika? 

Vakio izay voalaza momba ny mpanjakavavy ao amin'ny Dan. 5:9-12. Inona no nambaran'ny mpanjakavavy momba an'i Daniela? Nahoana no efa tokony ho fantatr'i Belsazara izany? Toa tsy nahalala na ny fisian'i Daniela akory aza anefa ny mpanjaka. Inona no ambaran'izany amintsika momba ny mpanjaka?

Samy very hevitra noho ny hafatra teo amin'ny rindrina ny olona rehetra nanatrika ny fanasana lehiben'ny mpanjaka. Rehefa izay dia niditra ny efitrano ny mpanjakavavy ka nanome torohevitra ho an'ilay mpanjaka very hevitra. Nampahatsiahy ny momba an'i Daniela tamin'ny mpanjaka izy, ka nilaza fa malaza noho ny fahaizany i Daniela. Afaka mamaha zava-miafina izy, no sady mahay milaza nofy koa, ary naneho ireo fahaizana ireo izy nandritra ny andron'ny mpanjaka Nebôkadnezara. Nampalahelo anefa fa tsy mba nahira-tsaina tahaka an'i Nebôkadnezara i Belsazara ka tsy mba nieritreritra ny hanontany ny hevitr'ilay soratra hafahafa tamin'i Daniela. Koa nilaina ny fanampian'ny mpanjakavavy an'i Belsazara, satria tsy fantany intsony izay tokony hatao manaraka. Nilaza ny mpanjakavavy fa i Daniela no hany olona tokana ao amin'ny fanjakana afaka mamaky ilay hafatra hafahafa teo amin'ny rindrina. Toa fanomezan-tsiny an'i Belsazara ny teniny, noho ny fanaovany tsinontsinona an'i Daniela. Rehefa izay dia mbola nilazalaza ny momba ny fahaizan'i Daniela tamin'i Belsazara koa ny mpanjakavavy: feno ny Fanahin'Andriamanitra i Daniela, no sady tena hendry; afaka milaza sy manazava nofy izy, no sady afaka mamaha zava-miafina; izy no lehiben'ny ombiasy sy ny mpisikidy sy ny Kaldeanina ary ny mpanandro tamin'ny andron'i Nebôkadnezara (Dan. 5:11,12).

Koa raha marina io filazalazana io, dia nahoana no tsy noraharahain'i Belsazara i Daniela? Tsy manome valinteny mazava amin'io fanontaniana io ny Baiboly. Azo heverina kosa fa rehefa avy nanompo ny mpanjaka, fara faharatsiny hatramin'ny taona fahatelo nanjakany i Daniela (Dan. 8:1, 27), dia tsy am-perinasa intsony. Mety ho antony iray ny taona. Ampoizina fa teo ho eo amin'ny valopolo taona i Daniela, ka mety tian'ny mpanjaka hosoloina olon-kendry tanora kokoa. Mety tsy noraharahainy koa i Daniela satria tsy te hanaraka ny Andriamanitr'i Daniela izy. Mety ho antony iray tiany hanoloana an'i Daniela koa izany. Na inona na inona anefa ny anton'izany tsy firaharahana izany, dia mahagaga ihany ny nanadinoan'ny mpanjaka ny momba an'i Daniela vetivety tahaka izany.

Vakio ny Rom. 1:16-32. Inona ireo fitsipika manan-danja hita ao amin'ireo andininy ireo? Ahoana no anehoana ireo fitsipika ireo, tsy eo amin'ny tantaran'i Belsazara fotsiny ihany, fa eo amin'ny tontolo manodidina antsika ankehitriny koa? 

Vakio ny Dan. 5:13-28. Milaza i Daniela eto fa ho faty tsy ho ela ny mpanjaka. Inona no antony nomen'i Daniela azy? 

Tao anatin'ny savorovoro lalina ny mpanjaka ka voatery nangataka ny fanampian'i Daniela izy. Toa nanao izany tamim-pisalasalana ihany anefa izy. Mety hilaza zavatra misimisy kokoa momba ny fihetsiky ny mpanjaka manoloana ny Andriamanitr'i Daniela izany, fa tsy dia manoloana an'i Daniela loatra.

Hanampy ny mpanjaka i Daniela, saingy nasainy notazonin'ny mpanjaka ihany ny fanomezany. Milaza zavatra betsaka momba ny laharam-pahamehan'i Daniela sy ny toetrany koa izany teniny izany. Takany ny hevitr'ilay hafatra, ka tsapany fa tsy ho ela intsony koa dia ho zava-poana ny valisoan'ny mpanjaka.

Koa nanameloka ny mpanjaka noho ny heloka anankitelo i Daniela. Voalohany, meloka i Belsazara satria tsy nandray lesona avy tamin'ny fanandraman'i Nebôkadnezara mihitsy izy. Ahoana no ahafantarantsika izany? Satria tsy nibebaka izy, ary tsy mba nampietry ny tenany tahaka izay nataon'i Nebôkadnezara raibeny. Faharoa, nampiasa ireo kapoaka volamena sy volafotsy avy tao amin'ny tempolin'Andriamanitra izy mba hisotroany sy ny namany divay sy hankalazany ny andriamaniny. Fahatelo, tsy mba nankalaza sy nanome voninahitra an'Andriamanitra ny mpanjaka. Andriamanitra anefa no Ilay "mitana ny ainao sady Tompon'ny alehanao rehetra" - Dan. 5:23. Rehefa avy nilaza ny tsy fahombiazan'ny mpanjaka i Daniela, dia nanazava indray ny hevitr'ilay hafatra. Nosoratana tamin'ny matoanteny anankitelo fotsiny amin'ny fiteny arameanina izany, ka naverina indroa ny matoanteny voalohany. Tokony ho takatry ny mpanjaka sy ny olon-kendriny ihany ny hevitra fototr'ireo voaxnbolana ireo: MENE: "voaisa"; TEKELA: "voalanja"; ary OPARESINA: "zarazaraina". Inona anefa no hevitr'izany rehetra izany?

Tokony hotsaroantsika izay nitranga teo amin'ny tantara taorian'io, dia ho takatsika kokoa ny hevitry ny voambolana rehetra. Tao am-bavahadin'i Babilôna ny tafika medo-persianina tamin'io fotoana io, ka tsy maintsy ho nahafantatra ny mpanjaka sy ny olon-kendriny fa nifono fampitandremana io hafatra io. Misy zavatra mahatsiravina nananontanona, saingy tsy sahy nilaza izany tamin'ny mpanjaka ny olon-kendriny. I Daniela ihany no nanana herimpo nilaza izany tamin'ny mpanjaka. Izy irery koa no afaka namaha ilay zava-miafina ka nilaza ny heviny feno tamin'ny mpanjaka: "Mene, voaisan'Andriamanitra ny nanjakanao ka taperiny amin'izao; Tekela, efa voalanja tamin'ny mizana hianao, ka indro, latsa-danja; Paresa, zarazaraina ny fanjakanao ka omena ho an'ny Mediana sy ny Persiana" - Dan. 5:26-28. Tsy dia tenim-pampiononana sy fampaherezana loatra izany. 

Vakio izay voalaza momba ny fahalavoan'i Babylonan'i Belsazara ao amin'ny Dan. 5:29-31. Vakio koa izay voalaza momba an'i Babilôna amin'ny andro farany ao amin'ny Apôk. 14:8; Apok. 16:19 ary Apok. 18:2. Inona no ambaran'ny fahalavoan'i Babylônan'i Belsazara momba an'i Babylona amin'ny andro farany?

Nihazona ny teniny tamin'i Daniela ny mpanjaka Belsazara, na inona na inona hadisoany. Koa nomeny Daniela ny valisoany. Vaovao ratsy tokoa no nomen'i Daniela azy, saingy asehon'ny fanomezany ireo valisoa ireo fa afa-po tamin'ny fanazavana nataon'i Daniela izy ary ekeny izany. Asehon'ny faneken'ny mpanjaka izany fanazavana izany koa fa takany fa ny Andriamanitr'i Daniela no mifehy ny zavatra rehetra. Mahagaga fa eken'i Daniela ankehitriny ny fanomezana nolaviny teo aloha. Nahoana izy no niova hevitra? Angamba tian'i Daniela naseho tamin'ny mpanjaka fa tsy tonga teo izy mba hahazo zavatra ho an'ny tenany manokana. Ankoatra izay, tsy misy tombambidiny intsony ireo fanomezana ireo satria efa hifarana ny fanjakan'i Babilôna. Fantany fa ho mpanapaka fahatelo ao amin'ny fanjakana mandritra ny ora vitsy ihany izy. Koa angamba nanaiky ny fanomezan'ny mpanjaka noho ny fahalalam-pomba fotsiny izy.

Nifarana araka izay nambaran'i Daniela mpaminany mihitsy i Babilôna. Ary tena vetivety no nitrangan'izany. Raha nanao fanasana ny mpanjaka sy ny mpanolotsainy, dia nalain'ny Persianina ny tanana, saingy tsy nila niady akory izy ireo. Tsara ny mahatsiaro fa nikoriana namakivaky teo afovoan'ny tanana ny ony Eofrata. Koa ambaran'ny mpahay tantara Herodote fa nandavaka lakan-drano lavabe teo akaiky tea ny Persianina, ka nataony izay hikorianan'ny ony Eôfrata tao amin'izany lakan-drano izany. Rehefa izay dia nandeha teo amin'ilay renirano efa ritra izy ireo ka niditra tao Babilôna. Tamin'io alina io ihany no namonoana an'i Belsazara. Nabônidosa rainy kosa efa nandao ny tanana, saingy nitolo-batana tamin'ireo mpanapaka vaovao taty aoriana. Tamin'izany fomba izany no nifaranan'ny fanjakana matanjaka indrindra fantatr'izao tontolo izao hatramin'io fotoana io. Tsy misy intsony i Babilôna, ilay loha volamena. 

"Nomen'Andriamanitra tombontsoa fanararaotra maro i Belsazara mba hahafantarana sy hanaovana ny sitrapon'Andriamanitra. Hitany ny nandroahana an'i Nebôkadnezara raibeny tsy ho isan'ny fiarahamonin'ny olombelona. Hitany koa ny nanesoran'Andriamanitra ny fahaizan'ny raibeny izay nireharehany fatratra. Mbola hitany koa ny nanalana ny mpanjaka tsy ho eo amin'ny fanjakany, ka nalefa nonina niaraka tamin'ny bibidia tany an-tsaha. Tia fahafinaretana sy nanandra-tena anefa i Belsazara, ka voafafa avokoa ny lesona rehetra tsy tokony nohadinoiny na oviana na oviana. Koa naveriny indray ny fahotana izay nitondra famaizana mafy tamin'i Nebokadnezara. Nariany foana ny tombontsoa fanararaotra nomen'Andriamanitra azy mba hahafantarany ny marina." — BE, 25 Aprily 1898.

Tamin'ny andron'ny Baiboly, dia nahazatra ny mpanjaka ny nanao fanasana lehibe tao amin'ny lapany. Notanterahiny izany mba hanehoana ny hareny sy ny heriny rehetra. Tsy fantatsika avokoa ny tsipiriany rehetra momba io fanasan'i Belsazara io, saingy fantatsika kosa fa nitranga tamin'ny fotoana niomanan'ny tafika medo-persianina mba hanafika an'i Babilôna izany. Tsy nisy natahorana anefa, raha amin'ny fijerin'ny olombelona, satria voahodidin'ny manda mafy tokoa i Babilôna. Nisy tahirin-tsakafo betsaka koa tao amin'ny tanàna, sakafo ampy hamahanana ny olona rehetra tao nandritra ny taona maro. Nisy rano betsaka koa satria nikoriana namakivaky teo afovoan'ny tanana ny ony Eofrata. Koa tsy hitan'ny mpanjaka Belsazara ny olana amin'ny fanaovana fanasana. Tena nanodidina ny tanàna tokoa ny fahavalo, saingy tsy natahotra ny amin'izany izy. Nanome baiko ny hisian'ny fankalazana lehibe izy. Tsy ela anefa dia nivadika ho lanonana fibobohana divay izany. Mampalahelo fa naneho ny avonavona tao am-pony ny mpanjaka. Asehon'io tantara io koa anefa fa mahery noho ny avonavon'ny olombelona Andriamanitra. Koa tamin'ny alalan'i Daniela no nitenenan'Andriamanitra tamin'ny mpanjaka fa nomeny tombontsoa maro hianarana ny marina izy, saingy "Andriamanitra Izay mitana ny ainao sady Tompon'ny alehanao rehetra dia tsy mba nankalazainao" - Dan. 5:23. "Fianarana ho antsika ankehitriny ny tantaram-pirenena. Nanokana anjara toerana ho an'ny firenena tsirairay, ho an'ny olona tsirairay eo amin'ny plan midadasika nataony Andriamanitra. Ary amin'izao androntsika izao dia hozahan-toetra ny olona rehetra sy ny firenena rehetra, ka hafatra amin'ny famarana eo an-tanan'llay tsy mety ho voafitaka. Hametra izay ho anjarany amin'ny alalan'ny safidy ataon'ny tenany ny olona sy ny firenena rehetra, ary hitantana ny zava-drehetra Andriamanitra ho fanatanterahana ny fikasany"- MM, t. 438. 

FANONTANIANA HIFANAKALOZAN-KEVITRA: 

1. Amin'ny fomba ahoana no animbazimban'ny fiarahamonina sy ny kolontsaina manodidina antsika ny fahamarinana avy amin'Andriamanitra? Inona no tokony hataon'ny fiangonana sy ny olona tsirairay manoloana ireo fanimbazimbana ireo? 

2. Inona no ampianarin'ny tantaran'i Belsazara antsika momba ny famonjena? Nahoana ny famonjena no tsy dia mahakasika loatra izay fantatsika, fa mahakasika kokoa ny fihetsitsika manoloana ny zavatra fantatsika? (Vakio ny Dan. 5:22.)

3. Inona no foto-kevitra ara-panahy ampianarin'ny Dan. 5:23 antsika? Nahoana io andininy io no mampitandrina antsika tsy hihaika an'Andriamanitra? Inona koa no ampianarin'io andininy io momba an'Andriamanitra, amin'ny maha-Mpamorona antsika sy Mpihazona ny aintsika Azy? 

4. Tsy takatr'i Belsazara ny hevitr'ireo teny voasoratra teo amin'ny rindrina, saingy natahotra ihany izy (Dan. 5:6). Inona no ambaran'izany amintsika momba ny hevItry ny hoe miaina miaraka amin'ny fo mahatsiaro meloka?