Lesona 8 : Andriamanitra sy ny fanekena

Hodinihina mandritra ny herinandro : Neh. 10:1-29; Gen. 9:16; Jos. 24; Neh. 10:30-39.
Tsianjery: "Ary noho izany rehetra izany dia manao fanekena mafy izahay, ka soratanay izany ary manisy tombo-kase eo aminy ny mpanapaka anay sy ny Levitanay ary ny mpisoronay.(...) ary tsy hahafoy ny tranon'Andriamanitsika izahay."- Neh. 10:1,40.

"Inona no tian'ny Baiboly hambara raha miresaka momba ny "fanekena" izy? Ny fanazavana tsotra indrindra ho an'ny fanekena ao amin'ny Baiboly dia ny fifanarahana ara-dalana eo amin'Andriamanitra sy ny vahoakany. Izao no ambaran'Andriamanitra ao amin'izany fifanarahana izany: "Ianareo no oloko, ary Izaho no Andriamanitrareo". Ankoatra izany dia mahita ny fampiasana ny fanekena an-tsoratra nataon'ireo tamin'ny andro taloha isika; matetika izany no nifanaovan'ny mpitondra sy ny olom-peheziny.

Napetraka ireny fanekena ireny satria mitondra tombontsoa ho an'ny roa tonta. Mampanantena fa hanao zavatra ho an'ny olony ny mpitondra iray, ary miandry ny setrin'izany avy amin'izy ireo. Samy hafa amin'izany kosa ny fanekena ifanaovana amin'Andriamanitra, tsy mahazo na inona na inona avy amin'izany Izy kanefa nanome toky fa ho mahatoky amin'izany, na dia tsy manao tahaka izany aza ny olona. Inona no mitranga rehefa mandika ny fanekena ny olona? Faizin'Andriamanitra amin'ny ozona izay voasoratra ao anatin'ny fanekena izy ireo. Koa fantatry ny olona fa hisy loza hiseho rehefa nandika ny fanekena izy.

Mandritra ity herinandro ity isika dia hijery ny fanekena nohavaozin'ny Isiraelita tamin'Andriamanitra, ao amin'ny Neh. 10, ary hifanakalo hevitra ny amin'ny fampahafantarana an-kapobeny mikasika ny tantara sy ny maha-zava-dehibe ny fanaovana fanekena ao amin'ny Baiboly. 

Vakio ny Neh. 10:1-29 (ary fohazo ny fitadidianao amin'ny famakiana ny Neh. 9:36-37;10:1). Iza no manao ny fanekena, ary nahoana izy ireo no nanao izany? 

Na dia ny mpitarika irery aza no nanao sonia ny taratasy, dia ambaran'ny Soratra Masina fa "ny olona sisa" no "niozona sy nianiana hanaraka ny lalàn'Andriamanitra" - Neh. 10:29,30. Inona moa no zava-manan-danja mikasika izany fanekena izany ka nahatonga ny rehetra naniry ny hanao fanekena tamin'Andriamanitra? Tsy maintsy miverina any am-piandohana isika hahafahantsika mamaly izany fanontaniana izany, hahatakarantsika ny hevitry ny fanekena araka ny Baiboly.

Nanana ny lanjany ny fanekena satria ampahany amin'ny tantaran'Andriamanitra tamin'izay nataony ho an'ny olombelona mpanota izany, ary maneho ny faniriany hanana fifandraisana amin'ny olona. Mamela ny olona haneho ny faniriany hanolo-tena ho an'Andriamanitra koa izany. 
Tsy ny famoronana ny olombelona voalohany ihany no resahin'ny tantara ara-Baiboly mikasika ny famoronana ao amin'ny Gen. 1 sy 2, fa ny fifandraisan'izy ireo sy Andriamanitra ary izy samy izy koa. Niditra anefa ny fahotana ka nanimba izany fifandraisana rehetra izany. Ny fahotana no tohitry ny famoronana, izay nitondra ny fahafatesana.

Nizarazara ny taranak'i Adama taty aoriana, nifidy ny ratsy i Kaina (Gen. 4:8-19); i Seta kosa nanara-dia an'Andriamanitra (Gen. 5:3-24). Antsoina hoe Lameka ny zanaka lahin'i Kaina farany (Gen. 4:17-19), izy no nanomboka ny fampirafesana. Nifanohitra tamin'ny fahatokian'ny taranak'i Seta ny herisetra sy ny valifaty tao amin'ny taranak'i Kaina. Notanisaina koa ny taranak'i Seta, ka taranaka fahafito amin'izany Enoka izay "niara-nandeha tamin'Andriamanitra" - Gen. 5:24 ka nentina ho any an-danitra.

Mampalahelo fa ny ratsy no safidin'ny olona kokoa noho Andriamanitra, ary nisy mihitsy aza ny fotoana izay naha-vitsy dia vitsy ireo taranaka mahatoky; tsy ho ela dia mety tsy hisy fianakaviana tavela intsony izay hanatanterahan'Andriamanitra ny teniny ny amin'ny handefasany ilay Taranaka nampanantenaina mba hamonjy ny olombelona. Niditra an-tsehatra Andriamanitra tamin'ny alalan'ny safodrano, izay hany fomba namonjena ny taranak'olombelona tsy ho ravan'ny fahotana tanteraka (Gen. 6:11-13) .

Taorian'ny safodrano dia nanomboka indray ny drafiny hanavotana ny olombelona ho afaka amin'ny fahotana Andriamanitra. I Noa sy ny taranany indray no niara-niasa taminy. Naniry hanana fifandraisana ety tamin'izy ireo Izy, ary ny hevitry ny fanekena no ivon'izany fifandraisana izany. Fanekena fito lehibe no ambaran'ny Baiboly fa nataon'Andriamanitra tamin'ny olona:
Fanekena voalohany - Adama (Gen. 1;2;3)                                                                                                                                           Fanekena faharoa - Noa (Gen. 6; 7; 8; 9)                                                                                                                                                 Fanekena fahatelo - Abrahama (Gen. 12:1-3)                                                                                                                                       Fanekena fahefatra - Mosesy sy ny firenena Isiraelita (fantatra amin'ny hoe faneken'i Mosesy na ny fanekena tao Sinay; Eks. 19-24).                                                                                                                                                                                                                                 Fanekena fahadimy - Finehasa (Nom. 25:10-13)                                                                                                                               Fanekena fahenina - Davida (2 Sam. 7:5-16)                                                                                                   
Fanekena fahafito - ilay fanekena vaovao (Jer. 31:31-34)

Vakio ireto andininy ireto: Gen. 9:16; Gen. 17:7; Isa. 55:3; Heb. 13:20. Inona no hevitry ny hoe "fanekena mandrakizay"?

Inenina ambin'ny folo ny teny hoe "fanekena mandrakizay" no ampiasain'ny Baiboly. Ny 13 amin'izany dia miresaka ny amin'ny fanekena natao tamin'i Abrahama sy ny Isiraely tany Sinay ary i Davida. Ny tsirairay avy amin'ireo fanekena voalaza eo ambony ireo, na dia samy manana ny mampiavaka azy aza, dia mitondra ny mariky ny "fanekena mandrakizay". Maneho ny fitiavan'Andriamanitra ny mpanota ny fanekena voalohany nataony tamin'i Adama, ary maneho antsika bebe kokoa izany fitiavana izany ny fanekena tsirairay taorian'io fanekena voalohany io. Mampitombo ny fahatakarana ilay fanekena voalohany sy manazava tsara izany ireo fanekena ambiny.

Ahitana fizarana 4 ny Fanekena Taloha sy ny Fanekena Vaovao:

1. Fanamasinana: "Dia hataoko ao an-tsainy ny lalàko sady hosoratako ao am pony" - Jer. 31:33; vakio koa ny Heb. 8:10.              2. Fihavanana: "Izaho ho Andriamaniny, ary izy ho oloko" - Jer. 31:33; Heb. 8:10.
3. Iraka: "Ary samy tsy hampianatra ny namany sy ny rahalahiny avy intsony izy hoe: Mahalala an'i Jehovah; fa samy hahalala Ahy avokoa izy rehetra" - Jer. 31:34; Heb. 8:11.                                                                                                                                              4. Fanamarinana: "Fa havelako ny helony, ary tsy hotsarovako intsony ny fahotany" - Jer. 31:34; Heb. 8:12.

Ireo manam-pahaizana momba ny Baiboly dia miaiky fa misy ny rafitra ho an'ny fanekena ao amin'ny Baiboly; hita tamin'ny fanekena nataon'ireo Hetita fahiny izany. Midika izany fa nifandray tamin'ny olona araka ny kolontsainy sy ny fomba hahatakarany izany Andriamanitra.

Nahitana izao fizarana izao ireo fanekena natao tamin'ny andron'ny Isiraely fahiny: (1) ny fampidirana, izay manambara ny momba an'Andriamanitra. (2) ny firesahana momba ny tantara, izay maneho izay nitranga teo amin'Andriamanitra sy ny olony tamin'ny lasa. (3) Ny lalàna na fitsipika. (4) Ny fitahiana sy ozona. (5) Ny fijoroana ho vavolombelona. ary (6) ny porofo fa hihazona ny teny fikasany Andriamanitra; mety ho hita ao amin'io fizarana io koa ny zavatra manokana asain'Andriamanitra ataon'ny vahoakany.

Takatsika bebe kokoa ny Baiboly rehefa fantatsika ireo fizarana ireo. Tsy sarotra ny mahita, fa ny bokin'ny Deôterônomia dia ahitana ireo fizarana 6 ireo. Manomboka amin'ny fanasan'i Mosesy ny vahoaka hanaiky ny faneken'i Jehôvah izany. Rehefa izay dia hitantsika: (1) ny fampidirana (Deo. 1:1-5; (2) ny fitantarana ny tantaran'ny Isiraely (Deo. 1:6-4:43); (3) Fitsipika na lalàna (Deo. 4:44--26:19); (4) Fitahiana sy ozona (Deo. 27--30); (5) fijoroana ho vavolombelona (Deo. 30:19); ary hitantsika farany (6) ny baiko manokana nomen'Andriamanitra ny olony (Deo. 31:9-13).

Vakio ny Jos. 24. Maneho amintsika ireo fizarana 6 amin'ny fanekena io toko io. lnona avy izany?

Ahitana ireo fizarana 6 ireo koa ny fanekena nataon'Andriamanitra tamin'i Josoa ao amin'ny Jos. 24. Manomboka amin'ny fanambaran'Andriamanitra ny momba Azy izany fanekena izany. Ambarany amin'i Josoa fa Izy no "Jehovah, Andriamanitry ny Isiraely" - Jos. 24:2. Aorian'izany ny fitantarana ny tantara izay ampahatsiahivan'i Josoa ny olona ny amin'izay nataon'Andriamanitra ho azy tamin'ny lasa (Jos. 24:2-13). Aorian'izany tantara izany no itanisana ireo fitsipika na lalàna (Jos. 24:14,15,23); voalaza ao koa ny fitahiana sy ny ozona (Jos. 24:19,20), hita ao ny fijoroana ho vavolombelona (Jos. 24:22, 27). Amin'ny fizarana fahenina dia mametraka vato lehibe iray eo ambany hazo i Josoa, ho porofo fa hihazona ny fanekena nataony tamin'ny olona Andriamanitra (Jos. 24:25,26). Ampiasain'Andriamanitra izany fanekena izany hampahatsiahivana ny olony fa Izy no nitarika azy ireo tamin'ny lasa, ary asehony amin'izy ireo ny anjara toerana tanany ao amin'izany fanekena izany.

Vakio ny Neh. 10:30-39. Inona ireo zavatra 4 nianianan'ny Isiraelita fa hatao tamin'ny fanekena izay nohavaoziny?

Nianiana hanao ireto zavatra ireto ny vahoaka:

1. Nanome toky izy ireo fa tsy hanambady olona miankohoka amin'andriamani-tsy izy.                                                                             2. Nanome toky izy ireo fa hanamasina ny Sabata, ka tsy hanao ny raharahany amin'ny andro Sabata.                                                   3. Nanome toky ny hikarakara ny mahantra izy ireo. Nekeny ny hanafaka ny andevo aorian'ny fito taona. Tamin'izany andro izany dia nanome toky koa ny Jiosy fa tsy hampandoa ny vola nindramin'ny andevo.                                                                                                 4. Nanome toky ny hanohana ny tempolin'i Jehôvah amin'ny fanatitra izy ireo.

Mifandraika amin'ny fifandraisana amin'ny hafa (fanambadiana sy ny fanafoanana ny trosa) sy amin'Andriamanitra (Sabata) ny fanekena telo voalohany, ary ny farany kosa dia mifandraika amin'ny fitsipika mikasika ny tempoly (Neh. 10:32-39).

Ny tanjon'ny fiarahamonina dia ny haneho fa manolo-tena ho amin'ny fanekena izy ireo, ka hampihatra ireo fomba izay hanorina ny fifandraisany amin'Andriamanitra sy amin'ny hafa. Na dia tsy tonga lafatra mandrakariva aza ny fihazonan'izy ireo ny fanekena, dia takany fa hisy fiantraikany eo amin'ny hoavy ny fahazarana sy ny fomba fanao tsara. Raha tian'ny Isiraelita ny hizotra amin'ny lalana tsara dia tokony hanana fomba fiaina sy fahazarana mifanaraka amin'izay tiany hahatongavany izy. Raha tiany ny hiara-mandeha akaiky amin'Andriamanitra dia dingana lehibe ho amin'izany ny fanaovana ny Sabata ho manan-danja sy ny fikarakarana ny tempoly.

Mampalahelo anefa fa tsy nihazona tsara ny teny nomeny izy ireo, araka izay voalaza ao amin'ny toko farany ao amin'ny Nehemia. Na dia tsy nitana izany aza ny olon-drehetra, dia nisy ihany ireo olona vitsivitsy nanao izany. Azontsika atao ny mampitombo ny fahazarana tsara sy mijanona eo amin'ny lalana marina, miaraka amin'ny fanampian'Andriamanitra sy ny fifantohantsika Aminy.

"Ny fampiasana ny sitrapo araka ny rariny, dia mety hampisy fiovana tanteraka ao amin'ny toe-piainana. Raha manolotra ny sitraponao ho an'i Kristy ianao, dia manolotra ny tenanao hiandany amin'ilay hery izay ambony noho ny hery sy ny fanapahana rehetra amin'izao tontolo izao. Hahazo hery avy any ambony hanohana anao hiorina mafy ianao; ary noho ny fanolorana lalandava ny tenanao ho an'Andriamanitra, dia ho hainao ny hivelona amin'ny fiainam-baovao, dia ny fiainana miantehitra amin'ny finoana." - TH, t. 57. Inona no misakana anao tsy hiaina izay voasoratra eto?

Jereo indray ny Neh. 10:32-39. Araka ny ambaran'ireo andininy ireo, nahoana ny tempoly no zava-dehibe ho an'ny finoan'ny Jiosy?

Nanome toky ny hikarakara ny tempoly ny Jiosy. Na dia olom-bitsy no sady tsy manana vola be aza izy ireo noho ny fampandoavan'ny mpanjaka Persianina azy hetra marobe, dia nanapa-kevitra ireto vahoaka ireto fa hanome izay azony omena hanohanana ny tempoly. Nandidy ny Jiosy handoa ny ampahatelon'ny sekely ho an'ny tempoly ny lalàna. Ambaran'ny lalàna fa mandritra ny fanisan'ny mpitondra ny vahoaka ao amin'ny fianakaviana samy hafa ao amin'ny Isiraely no andidiana azy ireo handoa ny sekely. Tsy niandry ny fanisam-bahoaka anefa ny Jiosy fa nanapa-kevitra ny hanome ny iray ampahatelon'ny sekely ho an'ny tempoly isan-taona. Inona no anton'izany? Hitan'izy ireo fa mihoatra noho izay takin'ny lalàna no tokony hatao amin'ny tempoly. Ho fanampin'izany dia nanendry fianakaviana manokana izy ireo hiandraikitra ny fandrehetana ny kitay teo amin'ny alitara, satria tsapany fa raha tsy misy ny fandaminana dia ho foana izany fomba fanao izany.
Ny voaloham-bokatra, ny voalohan-teraka sy ny ampahafolony ary ny fanatitra dia ampahany amin'ny asa fanompoana tao amin'ny tempoly izay nanohana ny asan'ny mpisorona sy ny Levita. Nomena ny Levita ny ampahafolon'ny zavatra rehetra. Nosandaina vola ny voalohan-teraka, ho fanampin'ny vola omena ny Levita. Ary ny ampahafolony avy amin'izay azon'ny Levita kosa dia mankamin'ny mpisorona.

Ny tempoly no fon'ny firenena Isiraelita. Zava-dehibe ho an'ny finoany tokoa izany ka loza lehibe indrindra ho azy ireo ny nandrodanan'i Nebokadnezara ny tempoly sy ny nitondrany ireo fitaovana masina tao anatiny.

Rehefa voatantana tsara ny tempoly dia velona ny aim-panahin'ny firenena, satria izany no mampitodika ny olona ho amin'ny vahaolana fara tampony amin'ny olan'ny fahotana, izay tanteraka tamin'ny alalan'ny fahafatesan'ny zanak'ondry. Natolotra izany vahaolana izany rehefa maty teo amin'ny hazo fijaliana i Jesôsy (Rom. 5:5-10). Ho fanampin'izany, tamin'ny alalan'ny fanompoam-pivavahana natao tamin'ny andro fanavotana no nianaran'ny olona fa manana drafitra hanafoanana tanteraka ny faharatsiana sy ny fahotana Andriamanitra. Raha lazaina amin'ny teny hafa, ny tempoly dia toerana natao hanehoana amin'ny olona ny drafi-pamonjena iray manontolo. Lesona goavana sy manan-danja amin'ny fahazoantsika ny toetr'Andriamanitra sy fanazavana ny drafi-pamonjena no azontsika avy amin'ny fijerena ireo fanompoam-pivavahana atao ao amin'ny tempoly.

"Mahatoky ka tokony hekena amin'ny fankasitrahana rehetra izao teny izao: tonga tety ambonin'ny tany Kristy Jesôsy hamonjy ny mpanota, ary amin'ireny izaho no lohany" - 1 Tim. 1:15. Inona no fanantenan'i Paoly, ary ahoana no hahatonga izany ho tanantenantsika koa?

Vakio ny "Fanoloran-tena", tt. 51-57, ao amin'ny TH. "Nizara roa ny asa fanompoana tao amin'ny fitoerana masina teto an-tany; nanao fanompoana isan'andro tao amin'ny fitoerana masina ny mpisorona, ary indray mandeha isan-taona ny mpisoronabe no nanao asa fanavotana manokana tao amin'ny masina indrindra, hanadiovana ny fitoerana masina. Isan'andro ny mpanota mibebaka no mitondra ny fanatiny eo am-baravaran'ny tabernakely ka sady mametraka ny tanany eo amin'ny lohan'ny biby hovonoina izy, no miaiky ny fahotany, amin'izany izy dia mamindra ara-tandindona ny fahotany hiala aminy ary ho eo amin'ilay sorona tsy manan-tsiny. Raha tsy misy rà alatsaka, hoy ny apôstôly, dia tsy misy famelan-keloka'. 'Fa ny ain'ny nofo dia amin'ny rà' - Lev. 17:11. Mitaky ny ain'ny mpandika lalàna ny didin'Andriamanitra voadika. Ny rà mampiseho ny ain'ny mpanota voasazy, izay nafindra teo amin'ilay biby hovonoina noho ny fahadisoany, dia entin'ny mpisorona ho ao amin'ny fitoerana masina ary atentiny eo anoloan'ny fiara nisy ny didy nodikain'ny mpanota. Tamin'ny alalan'io fanompoam-pivavahana io dia nafindra ara-tandindona tamin'ny alalan'ny rà ho ao amin'ny fitoerana masina ny fahotana. Indraindray anefa dia tsy nentina tao amin'ny fitoerana masina ny rà, fa nentina hohanin'ny mpisoronabe ny nofony, araka ny torohevitr'i Mosesy tamin'ireo zanak'i Arona hoe: "efa nomena anareo izay hitondranareo ny heloky ny fiangonana." - Lev. 10:17. Ireo fanompoam-pivavahana roa ireo dia samy mampiseho ara-tandindona ny fanalana ny fahotana avy amin'ilay mibebaka ho eo amin'ny fitoerana masina". HM, t. 432.

FANONTANIANA HIFANAKALOZAN-KEVITRA:

1. Ahoana no hahatonga ny fahatakarantsika ny fitiavan'Andriamanitra hitondra antsika hanakaiky Azy? Ahoana no hanampian'izany antsika hiaina araka ny tokony ho izy?

2. Nahoana isika no mila ny ran'i Jesôsy hamonjy antsika?