Lesona 5: Fampitandremana avy amin’ny mpaminany

Hodinihina mandritra herinandro: 1 Sam. 8:10-18;Amô. 3:9-11;Mika 2:8-11;Ezek. 34:2-4;7-16Isa1:15-23.

Tsianjery: "Ry olombelona, efa naseho anao izay tsara sy izay  ilain'i Jehovah aminao, dia izao ihany: ny hanao ny marina sy ny ho tia famindrampo ary ny hanaraka an'Andriamanitrao amin'ny fanetren-tena." Mika 6:8. 

Anisan'ireo mpandray anjara mahaliana indrindra ao amin'ny Baiboly ny mpaminanin'ny TT. Nanambara ny fahamarinana izy ireo, tezitra tamin'ny Isiraely noho ny amin'ny faharatsiana nataony, nalahelo fatratra rehefa niodina tamin'Andriamanitra imbetsaka izy ireo. Nahery fo tokoa ireo mpaminanin'ny TT ka tsy natahotra ny hanondro ny fahotan'ny olon'Andriamanitra.

Ho amin'i Isiraely sy Joda indrindra no nandefasan'Andriamanitra ny mpaminaniny, niantso ny vahoaka voafidy hiverina amin'izay niantsoan'Andriamanitra azy izy ireo. Mora voataonan'ireo sampy sy ny fomba fiainan'ny firenena nanodidina azy ny vahoaka sy ireo mpitarika, ka ny mpaminany no nanambara tamin'izy ireo mba hiala amin'ny fahotana. Nampahatsiaro ny Isiraely ny fitiavan'Andriamanitra azy izy, ary koa nampitandrina azy ny amin'ireo zavatra ratsy hitranga raha mbola manohy manalavitra an'Andriamanitra izy ireo.

Ho hitantsika fa tao anatin'ireo fahotana sy faharatsiana izay nampitandreman'ny mpaminany ireo mpitarika sy vahoaka ireo, dia anisan'ny manan-danja indrindra ny fampahoriana ny mahantra sy ny sahirana ary ireo tsy misy mpiaro. Eny tokoa, ratsy ny fiankohofana amin'ny sampy sy ny fanarahana fombam-pivavahana diso, kanefa ratsy koa ny fanararaotana ny mahantra sy ny rnalemy, ary mendrika hohelohina. 

Na dia teo aza ny drafitr'Andriamanitra voasoritra amin'ny tsipiriany ho an'ny firenena Isiraelita dia tsy dia niaina loatra mifanaraka amin'ny fiantsoana azy ireo vahoaka ireo. Tsy ela akory, raha vao nanomboka nonina teo amin'ny tany nampanantenaina ireo vahoakan'Andriamanitra dia nangataka mpanjaka tamin'i Samoela izy ireo. I Samoela no mpaminany sy mpitsara tamin'izany andro izany. Nahoana moa ny Isiraely no nangataka mpanjaka kanefa efa nanana an'i Jesôsy ho Mpanjakany? Satria naniry ny ho "tahaka ny firenena rehetra" izy ireo (1 Sam. 8:5).

Vakio ny 1 Sam. 8:10-18. Inona no fampitandremana nataon'i Samoela tamin'ny vahoaka ho setrin'ny fangatahan'izy ireo mpanjaka? 

Hitan'i Samoela fa hanahaka ireo firenena manodidina azy ny Isiraely raha mahazo mpanjaka. Niezaka nanome torohevitra tsara ho an'i Saoly, ilay mpanjaka voalohany, i Samoela; tsy ela akory taorian'izay anefa dia tanteraka ny faminaniany. Na dia teo amin'ny fisandratan'ny fanjakana isiraelita aza mantsy dia tsy afa-nandositra ny fakam-panahy sy ny kolikoly ary ny fanamparam-pahefana i Davida sy i Solomona.

Nandefa ny mpaminaniny ho amin'ny mpanjakan'i Isiraely sy Joda Andriamanitra, araka izany. Nilaza tamin'ireo mpaminaniny Izy mba hampahatsiahy ny vahoaka fa tompon'andraikitra amin'ny mahantra sy ny olona mila fanampiana eo amin'ny taniny izy ireo. Matetika ny mpaminany no niresaka momba ny fahamarinana ka naneho tamin'ny mpitarika sy ny vahoaka fa tsy marina ary tsy mahatoky tamin'Andriamanitra izy ireo. Ny mpaminany no "feon'ireo olona tsy dia nanana na tsy nanana hery mihitsy teo amin'ny tany. Niaro ireo izay nampahorin'ny mpitarika teo amin'ny Isiraely tamin'ny tsy rariny izy ireo.

Izao no nambaran'ingahy Abraham Joshua Heschel: "Ny zava-dratsy izay miseho eto an-tany amin'izao fotoana izao no nahatezitra ny mpaminany fahiny (...) Mety hieritreritra isika hoe mora tezitra loatra ny mpaminany, kanefa izany tokoa ve? Mahita ny hafa manao ny tsy rariny isika, ny lainga sy ny fanaovan-dratsy amin'ny hafa. Rehefa mitranga izany, tezitra na sorena tahaka ireo mpaminany ve isika? Hitan'izy ireo tamin'izany mantsy fa miteraka zavatra mahatsiravina tokoa ny asa ratsy madinika anankiray." - TP, tt. 3,4, nasiam-panamboarana.

Maneho izay ao am-po sy ao an-tsain'Andriamanitra ny mpaminany, ary manampy antsika hahita ity tany ity araka ny fijerin'Andriamanitra. Feno ranomaso ny mason'Andriamanitra raha mijery ny faharatsiana eto an-tany, miantso antsika anefa Izy hiara-miasa Aminy mba hamarana ny fahoriana sy ny fijaliana manodidina antsika. 

Izao no nambaran'i Amôsa tamin'i Amazia mpanjaka: "Tsy mba mpaminany aho, na zanaky ny mpaminany; fa mpiandry ondry sy mpioty aviavy izany aho, saingy nalain'i Jehovah tany am-piandrasana ondry ka nataony hoe: mandehana, ka maminania amin'ny Isiraely oloko." - Amô. 7:14,15.

Tsy nanao izay hanafenana ny maha-izy azy tamin'olona i Amôsa  tsy olona miavaka izy. Na izany aza anefa dia nomen'Andriamanitra fahaizana manokana izy mba hisintona ny sain'ny olona tamin'ny alalan'ny hafatra nentiny.

Natombony tamin'ny fitanisana ireo firenena manodidina an'i Isiraely ny hafatra nentiny: Syria, Filistia, Foinika, Edôma, Amôna ary Moaba. Rehefa izay dia nitanisa ny fahotan'ireo izy. Nampitandrina i Amôsa fa hanafay ireo vahoaka ireo noho ny amin'ny helony Andriamanitra (vakio ny Amô. 1:3--2:3). Azo inoana fa nahafaly ny Isiraely ny hamaizan'Andriamanitra ireo vahoaka ireo satria ny ankamaroan'ny heloka nataon'ireo firenena ireo dia nihatra taminy.

Aorian'izay dia manambara ny fahotan'i Joda i Amôsa. Fanjakana any Atsimo i Joda, ary any Avaratra kosa ny Isiraely. Ambaran'i Amôsa fa meloka noho ny amin'ny fiodinana tamin'Andriamanitra i Joda, ary ambarany amin'izy ireo ny famaizana hataon'Andriamanitra aminy (vakio ny Amô. 2:4,5). Azontsika an-tsaina ireo fanjakana any Avaratra mifaly noho ny fanondroan'i Amôsa ny faharatsiana ataon'ireo manodidina azy.

Nitodika tamin'ny vahoakan'ny Isiraely indray anefa i Amôsa, ary ny ambin'ny boky aza dia mifantoka amin'ny faharatsian'izy ireo, ny fanompoan-tsampiny, ny tsy fahamarinany ary ny fahadisoana naverimberiny teo imason'Andriamanitra.

Vakio ny Amô. 3:9-11; 4:1,2; 5:10-15; ary ny 8:4-6. Inona no fahotana nampitandremany ny Isiraely?

Manome fampitandremana ny Isiraely ny amin'ny fiafarany i Amôsa  kanefa miantso azy ireo izy mba hiverina amin'Andriamanitra. Voafaoka amin'izany ny fanavaozan'izy ireo ny fandalana ny fahamarinana sy ny fiahiana ny mahantra eo aminy: "Ary aoka ny fitsarana hanalonalona toy ny rano, ary ny fahamarinana toy ny renirano tsy mety ritra." - Amô  5:24. Manondro fanarenana indray ho an'ny vahoakan'Andriamanitra ireo faminanian'i Amôsa ao amin'ireo andalana faramparany soratany (Jereo ny Amô  9:11-15): "Teo amin'ny fotoana nihemorany indrindra sy nitadiavany fanampiana indrindra no nandefasan'Andriamanitra tamin'ny Isiraely ny hafa-pamelan-keloka sy fanantenana." - MM, t. 238.

Misy fotoana ve tokony hiomanantsika hanao teny hentitra mba hanitsiana ny tsy mety? Ahoana no hahafantarantsika ny fotoana mety hanaovana izany teny izany? 

"Ry olombelona, efa naseho anao izay tsara sy izay ilain'i Jehôvah aminao, dia izao ihany: ny hanao ny marina sy ny ho tia famindrampo ary ny hanaraka an'Andriamanitrao amin'ny fanetren-tena." - Mika 6:8.

Ahoana no hahafahanao manaraka izany fitsipika izany amin'izao fotoana izao? 

Iray amin'ireo andininy be mpahalala indrindra ao amin'ny Baiboly ny Mika 6:8, na izany aza anefa dia mety tsy ho takatsika amin'ny fahafenoany ny tian'izany hambara. 

Vakio ny Mika 2:8-11 sy 3:8-12. Inona no nataon'ny oIona ka nomelohin'i Mika? 

Hita ho nitotongana tokoa ny vahoakan'Andriamanitra teo amin'ny tantara sy ny fiainana ara-panahy tamin'ny fotoana nanjakani Ahaza tea amin'ny Joda. Nitombo fatratra ny fanompoan-tsampy sy ny fanao ratsy samihafa. Niaraka tamin'izay, araka izay efa nambaran'ny mpaminany tamin'izany andro izany dia nohararaotina sy nambakaina ny mahantra.

Nitondra hafa-pitsarana betsaka kokoa raha mitaha amin'ireo mpaminany namany i Mika. Saika maneho ny fahatezeran'Andriamanitra sy ny alahelony ary ny fandravana izay hatao amin'ny olony noho ny amin'ny ratsy nataony ireo toko telo voalohany nosoratany.

Tsy manary ny olony anefa Andriamanitra. Na ny feo mahery sy ny hafatra hentitra nentin'ny mpaminany aza dia maneho hatrany ny fahalianany amin'ny vahoakany. Nanome fampitandremana ho azy ireo izy noho ny fitiavany sy ny fiheverany azy. Naniry mafy ny hamela heloka sy hanarina azy ireo indray Izy, ary tsy ho tezitra mandrakizay (jereo ny Mika 7:18-20).

Manampy antsika hahatakatra ny teny be mpahalala ao amin'ny Mika 6:8 izany fampahafantarana izany. Takatsika bebe kokoa amin'izao ny antony anirian'Andriamanitra ny olony ho marina, tia famindrampo ary miaina tsy manana avonavona ao am-pony. Mety ho tsotra ny fahitana ireo fitsipika ireo, kanefa sarotra kokoa noho izay eritreretintsika ny miaina izany. Nahoana? Satria tsy manaraka ireo fitsipika ireo ny ankamaroan'ny olona eto an-tany. Ny hanan-karena amin'ny tsy rariny no mahaseriny azy, ka ihomehezany ny olona manao fiantrana amin'ny hafa. Azontsika ambara tokoa fa ilana herim-po ny fanehoana fa tia famindrampo sy manetry tena ny olona iray. Eny tokoa, sarotra sy ilana henn-tsaina ny fananana fiainana tahaka izany. Tsarovy anefa fa manampy antsika Andriamanitra. Rehefa miaina tahaka izany mantsy isika dia maneho fa tsy irery fa miara-mandeha amintsika.

Inona no fifandraisana misy eo amin'ny fitiavana famindrampo sy ny fanaovana ny marina ary ny fananana fo tsy miavonavona? 

Raha hametra-panontaniana amin'ny vondrona Kristianina iray isika ny amin'ny "fahotan'i Sodoma" dia azo heverina fa maro no hilaza ny amin'ny fahotana samihafa mikasika ny firaisana ara-nofo sy ny endri-paharatsiana hafa tao. Ny Gen. 19:1-13 dia maneho rahateo fiarahamonina marary sy simba izay mendrika ny horavana.

Mahaliana tokoa anefa fa saro-takarina noho izany ny valiny. Saintsaino ny teny nambaran'i Ezekiela: "Izao no fahadisoan'i Sodoma rahavavinao: nirehareha izy sy ireo tanana niankina taminy, betsaka ny sakafony, tsy niraharaha sy tsy rototra izy ireo, sady tsy nanampy ny ory sy ny mahantra." - Ezek. 16:49, DIEM. Tokony hazava amintsika anefa fa tsy midika io andininy io fa tsy nampaninona an'Andriamanitra ny fahotana ny amin'ny fitondrantena maloto tao Sodoma, nihevitra izany tokoa Izy; saingy tian'i Ezekiela ho fantatsika fa nisy fahotana hafa nataon'i Sodoma koa. Tsy mba nijery ireo olona mila fanampiana ny mponina tao, nanambaka ny mahantra izy ireo. Mety azo heverina ve fa mitovy ny faharatsian'izany fahotana izany sy ny fahotany mikasika ny faharatsiam-pitondrantena eo imason'Andriamanitra?

Taorian'ny fotoana niainan'i Amosa sy i Mika ary i Isaià no nanoratan'i Ezekiela, kanefa mitovy ihany ny fampitandremana nentiny ho an'ny Isiraely: handrava ny firenen'izy ireo Andriamanitra noho ny nanotany. Rehefa nobaboin'ny Babilônianina i Jerosalema dia niova ny hafatra nentin'i Ezekiela ho an'ny vahoakan'Andriamanitra. Nanjary nanambara ny amin'ny teny fikasan'Andriamanitra ho an'ny vahoakany izy, fa hanarina azy indray sy hamerina azy any amin'ny taniny Andriamanitra.

Vakio ny Ezek. 34:2-4, 7-16. Inona no hevitr'Andriamanitra mikasika ireo mpitarika ratsy fanahy teo amin'ny Isiraely? Ahoana ny fomba itarihan'Andriamanitra ny olony? Inona no maha-samy hafa ny fitarihan'Andriamanitra sy ny fifarihan'ireo mpitondra ny vahoaka? Inona no nataon'ireo mpitarika tamin'ny vahoaka? Inona no maha-samy hafa izany amin'izay ataon'Andriamanitra?

Na dia ratsy fanahy ka nampitahaina tamin'i Sôdôma aza izy ireo, dia mbola nanatona Azy hatrany Andriamanitra, nanantena fa hampihodina azy amin'ny faharatsiam-panahiny. Ny hiverenany any amin'ny taniny sy ny hanarenana Jerosalema ary ny hanorenana indray ny tempoly no drafitr'Andriamanitra vaovao ho an'ny vahoakany. Hankalazaina indray ireo andro firavoravoana nomen'i Jehôvah ary hozaraina ho lovan'ny olona ny tany (jereo ny Ezek. 47:13--48:29). Ny drafitra izay nomen'Andriamanitra an'i Mosesy taorian'ny nitondrany azy nivoaka an'i Egipta ihany no nonianiny ho an'ny olony rehefa afaka tamin'ny fahababoana izy ireo. Voafaokan'izany drafitra izany ny fiheverana ireo marefo indrindra teo amin'ny fiarahamonina ary koa ireo izay noraisina ho vahiny.

Vakio ny Isa. 1:15-23; 3:13-15; 5:7,8. Inona no tsapan'i Isaià rehefa nahita ny zava-nitranga teo amin'ny manodidina azy?

Ny toritenin'i Isaia ao amin'ireo toko dimy voalohany no soratany, dia fitambaran'ny fitsikerana maharary ny niafaran'ny fiarahamonin'ny vahoakan'Andriamanitra sy fampitandremana ny amin'ny fitsarana ho avy ho setrin'ny fandavany an'Andriamanitra sy ny fitohizan'ny fanaovan-dratsiny, ary fanomezana fanantenana raha miverina amin 'Andriamanitra izy ireo ka manavao ny fiainany sy ny fiarahamonina misy azy. Azo ambara anefa fa ny alahelo no fihetsehampo tarafin'ny teny nataony. Mitomany noho ny amin'izay very ilay mpaminany, dia ireo olona tsy tambo isaina izay mijaly ary ny fitsarana hihatra amin'ny firenena, raha miorina amin'ny fahatakarany ny momba an'Andriamanitra sy ny faniriany ho an'ny olony.

Nitondra izany hafatra izany hatrany i Isaià nandritra ny androm-piainany. Nananatra ny olona izy mba hahatsiaro izay nataon'Andriamanitra ho azy ireo. Nanome azy ireo fanantenana koa izy ny amin'izay zavatra irin'Andriamanitra hatao ho azy ireo amin'ny hoavy. Araka izany dia tokony hikatsaka an'Andriamanitra izy ireo, satria ny fifandraisana Aminy izay nohavaozina dia mitaky ny fibebahany amin'ny faharatsiana ataony sy fanovana ny fitondrany ny hafa. Miresaka indray momba ny fahamarinana i Isaia ao amin'ny Isa. 58 sy 59.

Miresaka momba ny faharatsiana misy eo amin'ny fireneny izy. "Nahemotra ny rariny, ary mijanon-davitra ny hitsiny; fa tafintohina eny an-kalalahana ny fahamarinana, ary ny hitsim-po tsy mahazo miditra." - Isa. 59:14. Ambaran'i Isaia koa anefa fa mahalala ny zava-misy rehetra Andriamanitra ary hamonjy ny olony. "Dia hisy Mpanavotra ho tonga any Ziona" - Isa. 59:20. Miresaka momba ilay Mpamonjy ho avy i Isaia ao amin'ny ampahany betsaka amin'ny bokiny. Ho mahitsy sy marina izany Mpamonjy izany, ary hitondra famindrampo sy fanasitranana ho an'ny olona ety ambonin'ny tany.

Vakio ny Isa. 9:6,7; 11:1-5; 42:1-7; ary ny 53:4-6Inona no lesona ampianarin'ireo hafatra manokana ireo antsika mikasika ny Jesôsy sy ny asany ary ny fahafatesany? Inona no ambarany amintsika momba ny antony nahatongavan'i Jesôsy teto an-tany? 

Vakio "Ny fahababoana tany Asyria", tt. 235-244; "Ny niantsoana an'i Isaia", tt. 251-257 ao amin'ny boky MM. 

"Nanandratra ny feony hanohitra ny fampijaliana mihoa-pampana, ny tsy rariny mibaribary, ny haingo aman-dravaka tafahoatra sy adala izay nanjaka tamin'ny androny ny mpaminany. Naniny ny fanasan-dehibe sy ny fimamoana, ny filibana tamin'ny fahavetavetana mbamin'ny tsy fahalalana voky izy; kanefa dia asa very fanoherana mafy tamin'ny vahoaka mpanompo sampy sy ny fahotana nataony." - MM,t. 237.

Ho an'i Isaià, "nisy faharatsiana manokana tamin'ny toetran'ny fiaraha-monina teo amin'ny vahoaka. Fa namporisihin'ny fandriky ny vola ny olona ka nangorona trano sy nampihavo vala ny saha amin'ny saha. Nialana ny fahamarinana ary nakana an-keriny ny mahantra. (...) Fa ny mpitsara aza izay tokony ho niaro ny tsy manam-piaro, dia nanentsin-tadiny tamin'ny antsoantson'ny mahantra sy ny fadiranovana sy ny mpitondratena sy ny kamboty. (...)

"Tsy mahagaga ary raha teo anatrehan'ny toe-javatra tahaka izany no saiky nampihemotra an'Isaia tamin'ny antso nalefa taminy mba hitondra ny hafa-panairana sy fananarana ho an'ny fanjakan'i Joda tamin'ny taona farany nanjakan'i Ozia. Tsy niafina taminy mantsy fa hifandona amin'ny fanoherana tsy leo tohika izy." - tt. 253,254.

"Ireny fanambarana mazava nataon'ny mpaminany (...) ireny (...) dia tokony horaisina ho feon'Andriamanitra miantefa amin'ny fanahy tsirairay avy. Aoka hohararaotintsika ny fotoana rehetra hanehoana famindrampo, fiahiana feno fitiavana, fiantrana kristiana, amin'ireo mavesatra entana sy ampahoriana." - t. 271. 

FANONTANIANA HIFANAKALOZAN-KEVITRA: 

1. Matetika isika no mieritreritra fa milaza ny hoavy ihany no asa ataon'ny mpaminany; mihoatra noho izany no nataon'ireo mpaminanininy TT. Ahoana no hanovan'ny fikarakaran'izy ireo ny mahantra ny fomba fijerinao mikasika ny toetry ny mpaminany sy ny asa ataony?

2. Asehon'ny mpaminany antsika fa asa mafy ny mijoro ho an'ny fahamarinana. Inona no anton'izany?

3. Maneho amintsika ny fitiavan'Andriamanitra sy ny fahatezerany eo anatrehan'ny fahotana ny asa soratr'ireo mpaminany. Inona no asehon'ireo zavatra roa samy hafa ireo mikasika an'Andriamanitra?